Nieuwsarchief

Excursie naar het Willibrorduskerkje in Waalre

kerkje waalre1Op dinsdag 18 januari genoten we van een interessante lezing over het oude Willibrorduskerkje. Spreker was dhr. Tini van Oort. Met veel enthousiasme wist hij de geschiedenis rondom het oude kerkje tot leven te brengen.

Aanvankelijk stond er een houten kerkje, dat waarschijnlijk in het jaar 712 door Willibrordus, de eerste bisschop van Nederland, persoonlijk is ingewijd. Daarmee mag Waalre zich rekenen tot één van de oudste kerkgemeenschappen van ons land. Vanuit de wijde omgeving kwamen de gelovigen hier ter kerke. Het oude kerkenpad, dat aan beide zijden van Het Loon nog mooi bewaard is gebleven, getuigt hiervan nog tot op de dag van vandaag.

In de twaalfde eeuw ontstond op dezelfde plek een stenen kerkje in Romaanse stijl. Later is het diverse keren verbouwd en vergroot in verschillende bouwstijlen. Zo werd er in de vijftiende eeuw een toren toegevoegd in typisch Kempische gotische stijl. In 1942, tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd het inmiddels totaal vervallen kerkje liefdevol gerestaureerd.

 

kerkje waalre2Het wordt nu gebruikt voor speciale gelegenheden: huwelijksmissen, begrafenissen, concerten en de jaarlijks dodenherdenking van alle Brabantse oorlogsslachtoffers vanaf 1940-1945 tot heden.

De grootste passie van Tini gaat echter uit naar het uurwerk, daterend uit de veertiende eeuw. Daarmee is het met zekerheid het oudste, nog werkende torenuurwerk van Nederland. Waarschijnlijk zelfs het oudste ter wereld.

Met al zijn kennis wist hij het publiek zodanig te boeien, dat de vraag geopperd werd, of het niet mogelijk was om ter plekke het uurwerk te bekijken.

Dat deden we op zaterdag 16 april onder zijn bezielende leiding!

Het eerste dat opviel was de z.g. valkuil, een kuil in de vloer van het kerkportaal. Hier vielen in het verleden de gewichten van de eeuwenoude klok in, als het touw brak. Dat is meermaals gebeurd, te zien aan de afdrukken in de zandige bodem van de kuil!

uurwerk waalre

Via een smalle, gemetselde wenteltrap klommen we 37 treden omhoog naar de eerste verdieping van de toren. Hier stond achter glas een indrukwekkend uurwerk met een groot tandrad, dat onverbiddelijk de tijd wegtikte. Waarschijnlijk is het gemaakt door Henric van Thoren, stadsuurwerkmaker van Maastricht van 1400 tot 1414.

Aanvankelijk was het nog niet zo nauwkeurig, dat kwam pas na de ontdekking van het slingeruurwerk, door Christiaen Huijgens. Nu hangt er een slinger van bijna 2.50 m. lang met een zwerfkei van bijna 50 kg die voor de aandrijving moet zorgen. Deze steen hangt precies boven de valkuil.

Het uurwerk is in 2008 gerestaureerd en werkt nu weer precies op tijd, dankzij een heel vernuftig systeem. De klok, die steeds een kleine afwijking vertoonde, werd met opzet iets te snel afgesteld. Elke dag, precies om twaalf uur, zorgt een slingervanger ervoor, dat de klok even stil staat.

carillon waalreWij waren precies op tijd om dat moment mee te kunnen maken! Zo gauw de klok twaalf uur sloeg, viel alles stil om even later, via een modern computersysteem, exact om twaalf uur wereldtijd, weer op gang gebracht te worden! Een slimme oplossing!

En een stuk gemakkelijker dan het deurtje naast de wijzerplaat aan de buitenkant van de toren. Hierdoor moest men in vroeger tijden het hele bovenlichaam naar buiten wringen om met de hand de wijzers van de klok goed te zetten. Natuurlijk probeerden wij dat ook zelf ! Het was een hele toer en je moest er lange armen voor hebben!

Nog eens 37 treden omhoog, vonden we het carillon en het hokje van waaruit de beiaardier zijn klanken over heel Waalre uitstrooit. Er hangen 37 klokken, die samen vier octaven kunnen bereiken.

Het was een hele belevenis om zó hoog in de toren te staan, oog in oog met het oudste uurwerk ter wereld, dat met zoveel liefde en zorg gaande gehouden wordt.

De foto’s zijn van mijn buurman, Piet Nass! 

Nelly van der Burgt