Overzicht van 23 gemeentelijke monumenten:

Bakkerstraat 57
Een industrieel monument. Het gebouw, dat in de volksmond bekend staat als 'het fabrieks­ke', huisvestte vanaf 1904 de sigarenfa­briek van de Gebroeders Neijnens die het merk 'Willem Buys' voerden. Na een periode van verval werd het in 1998 gerestaureerd, uitgebreid en tot woning bestemd.

Bergstraat 3
Deze voormalige molenaarswoning uit 1843 is, ondanks de wijzigingen, toch een goed voorbeeld van een molenaarshuis.

Dommelseweg 141
Dit pand uit circa 1900 heeft een wolfsdak met een aanbouw onder zadeldak en mooie metselwerkversieringen.

Dorpsstraat 49, Borkel
Een langgevelboerderij met dwarsdeel uit 1846 en eind 19de eeuw, die nu in gebruik is als woonhuis. Het is het geboortehuis van Mgr. Kuijpers, die apostolisch vicaris van Suriname is geweest. Dit pand is een gaaf voorbeeld van een deftige langgevelboerderij met motieven van het Kempense dorpshuis.

Dorpsstraat 50a, Borkel
In het centrum van Borkel, ten zuiden van de Dorpsstraat is tussen 1867 en 1869 een ronde stenen bergkorenmolen gebouwd. Deze molen die in 1966 op de Rijksmonumentenlijst is geplaatst werd rond 1900 in oostelijke richting uitgebreid met een bedrijfsruimte ten behoeve van een maalderij, graan- en meelopslag. In 1913 vond wederom een uitbreiding aan de oostkant plaats. In genoemd jaar liet mulder J. Theeuwes de molenaarswoning aanbouwen. Sinds de realisering van een vrijstaande woning in 1970 voor het gezin van de toenmalige molenaar, is de woning uit 1913 als opslagruimte in gebruik. Samen met de molen is er een unieke compositie ontstaan die aan het complex een heel eigen identiteit geeft.

Dorpsstraat 51, Borkel
Hier gaat het om het voormalige raadhuis uit 1857. Het is een goed voorbeeld van een eenvoudig dorpsraadhuis. Het pand werd gerestaureerd in 1982.

Dorpsstraat 74, Borkel
Deze langgevelboerderij met dwarsdeel uit het midden van de 19de eeuw heeft een prachtige landschappelijke ligging. Drie oude lindebomen voor het pand completeren het pittoreske beeld.

Hofstraat 2 / Bakkerstraat 1
De villa Den Hoek met een typerende hoekoplossing met ronde erker en balkon is gebouwd in 1936. Opdrachtgever was de dorpsarts dr. Van Rooij. Dit pand, dat Amsterdamse-Schoolmotieven en traditionele bouwvormen vermengt, is architectuurhistorisch van belang.

Keersop 32
Langgevelboerderij met dwarsdeel (1763). Het pand is gerestaureerd en verbouwd. Fraai restant van de oorspronkelijke bebouwing van het oude gehucht nabij de voormalige watermolen op de Keersop.

Leenderweg 7
Aan de Leenderweg, nabij de villa Robijnenhof, staat de VILLA ZONNEKANT, gebouwd in opdracht van de Valkens­waardse sigarenfabrikant J.F.M. van Best. De villa werd gebouwd in 1928 in Engelse landschapsstijl naar een ontwerp van de Leidse architecten L. en J.A. van der Laan. De tuinmuur werd geplaatst in 1938. De opdrachtgever was Frans van Best die gehuwd was met Etty Wiegersma, een zus van de bekende arts uit Deurne. Frans was directeur van de fabriek die door zijn vader Antoon, diens broers Jan en Jasper en hun vader als eerste sigarenfabriek van Valkenswaard was gesticht. Het was een bedrijfstak die driekwart eeuw in Valkenswaard dominant was. Het object is vanwege de architectuurhistorische waarde en de gaafheid van belang. Het vormt bovendien een belangrijk voorbeeld uit het oeuvre van de architect.

Leenderweg 36
Nadat op 20 juli 1866 de spoorlijn door Valkenswaard was geopend kreeg het deel van de uitvalsweg naar Leende dat de Markt en het nieuwe station verbond, een extra ontwikkelingsimpuls. De straat won aan importantie en aanzien en trok daardoor ook notabelen aan die daar hun woning wilden bouwen. Burgemeester/zakenman Jasper van Best (1879-1903) liet er in 1881 op de splitsing van de Stationsstraat en de Achterstraat (thans Leenderweg resp. Hofstraat) een woonhuis bouwen uitgevoerd in één bouwlaag en vermoedelijk voorzien van een zadeldak. In 1898 kreeg het pand zijn huidige aanzien toen Jasper van Best het met een verdieping liet verhogen en voorzien van een met leien gedekte Franse kap. De aldus ontstane majestueuze villa in de toen gangbare eclectische stijl was een ontwerp van Ant. Van Hinsbergen (Nijmegen 1862-1926). Het pand bleef in de familie tot 1996 toen de laatste ongehuwde dochter er op ruim 100-jarige leeftijd overleed.

Maastrichterweg 23
Een fraai voorbeeld van een dorpswoonhuis uit het einde van de 19de eeuw. De gestucte raam- en deuromlijstingen, voorzien van een zogenaamde 'kuif', geven het geheel een voornaam uiterlijk. Aan de rechterkant is een bedrijfsgedeelte gebouwd met een traditionele vormgeving.

Markt 3
Deze typerende villa uit 1907 met elementen van de chalet-stijl is de voormalige woning van de hervormde predikant.

Markt 5
Een villa met schild- en zadeldak uit 1917. Gebouwd in opdracht van J. Heesterbeek, de stichter van de Hofnar sigarenfabriek.

Markt 9
Typerende fabrikantenwoning, die in zijn huidige vorm dateert uit 1905. Opdrachtgever was de sigarenfabrikant P. Moonen. De naast het huis gelegen schuur fungeerde als pakhuis voor tabak. Vervolgens is in het pand een filiaal van de Amsterdamsche Bank NV gevestigd geweest. Tegenwoordig is het complex in gebruik als woonhuis met aanhorigheden.

Markt 13
Dit woonhuis uit 1892 heeft een mansardedak en stucversiering rond ramen en deuren.

Markt 20, 'In de sleutel'
Dit pand uit de 17de en 18de eeuw is meerdere malen verbouwd en herinnert aan de oude schaal van het plein. Herberg 'In de sleutel' is bekend als voormalige waag- en vergaderplaats voor regenten.

Markt 31

Markt 33
Dit pand uit 1913 is nu in gebruik als kantoorgebouw. Opvallend is de asymmetrische gevelopbouw.

Mgr. Smetsstraat 29
Aan de zuidgrens van het dorp Dommelen gelegen, uit ca. 1900 daterende 'T-boerderij' met de voorgevel parallel aan de straat en bestaat uit een éénlaags woonhuis onder zadeldak en haaks daarop een bedrijfsgebouw. Vermoedelijk betreft het een voormalige langevelboerderij waarvan het woongedeelte is vervangen door de huidige woning. Het is het geboortehuis van mgr. Smets naar wie ook de straat is genoemd. Bij het woonhuis snoeilinden, wilgen en een ligusterhaag. Het pand vormt één van de dragers van de cultuurhistorische waarde van het voormalige gehucht 'De Hei'. Dat was de meest zuidelijke nederzetting van Dommelen aan de grens van de hei die vroeger van belang was in het agrarische eco-systeem.

Oranje Nassaustraat 8, 'Carolus'
Dit pand uit 1927 van architect A. Boosten is een goed voorbeeld van een congregatieklooster met ziekenhuis en bejaardentehuis uit de jaren dertig. Het gebouw laat een gevarieerde detaillering zien in een menging van expressionistische Nieuw-zakelijke en Amsterdamse-Schoolvormen. Het pand heeft een culturele bestemming gekregen waartoe ook een tweetal musea behoort.

Oude Begraafplaats, Kerkhofstraat
Hoe oud de begraafplaats is, is niet met zekerheid bekend. Wel zeker is dat hier kort voor 1500 de middeleeuwse kerk van Valkenswaard werd gebouwd. Deze kerk is in gebruik gebleven tot 1860 toen er een nieuwe kerk op de Markt in gebruik werd genomen. De contouren van de kerk zijn in de vorm van bestrating herkenbaar gemaakt. Diverse keren werd de begraafplaats uitgebreid. Sinds 1900 is er een afzonderlijke protestantse begraafplaats. In die tijd werd de begraafplaats voor de eerste keer grootschalig uitgebreid door de aanleg van een afzonderlijke katholieke begraafplaats. Veel prominente Valkenswaardenaars vonden hier ook ook hun laatste rustplaats waaronder Karel Mollen, de laatste valkenier en hele families uit de sigarenindustrie. Het oudste nog aanwezige grafmonument is er een uit 1847. Het betreft het graf van de Engelsman Richard Hammond die hier in 1845 overleed. Bijzonder is ook de Calvarieberg uit 1932 naar ontwerp van architect Antoon Bogers. Ook een bekende Nederlander vond hier zijn laatste rustplaats: de voetbalcoach Rinus Michels. Bijzonder zijn ook een aantal monumentale bomen die hun eigen bijdrage leveren aan de beleving van deze gedenkwaardige plek.

Peperstraat 58, 'kleine Leijenhuijsinge'
De oorspronkelijke opzet van dit pand is uit de 17de of 18de eeuw. In 1988 is het huis herbouwd in zijn oorspronkelijke vorm en tot kantoor bestemd. Het pand is met nummer 57 verbonden door een korfboogpoort en een glazen loopbrug.